Fking Singlish : සුද්දට හිතාගන්න බැරි අපේ 'English'
මේ Article එක ලියවෙන්නේ 'Singlish' ගැන. මොකක්ද මේ Singlish කියන්නේ? ඔයාලා අහලා ඇති American English (US English), Canadian English, British English (UK English), Australian English, සහ Indian English ගැන පවා. ඒත් Sri Lankan English ගැන ලියවුනු ලිපි හොයාගන්න හරිම අමාරුයි.
ලංකාවේ සමහර 'පොෂ්' කට්ටිය කියනවා, "අපි ලංකාවේ පාවිච්චි කරන්නේ British English. ලංකාව බ්රිතාන්ය යටත් විජිතයක් වෙලා තිබුන නිසා, අපි තාම පාවිච්චි කරන්නේ UK English" කියලා.
ඒත් ඇත්තම කතාව මේකයි: පට්ට බොරු (We don't). 🚩
ඔයාගේ Phone එකේ හරි Laptop එකේ හරි System Language එක විදියට "English (UK)" තෝරගෙන තිබුනාට, අපි British නෙවෙයි මචං. ඔව්, මම පිළිගන්නවා අපිට බ්රිතාන්යයෙන් ආපු පුරුදු, අදහස් සහ සම්ප්රදායන් තියෙනවා කියලා. සමහර අයට ඒ Accent එකත් ඇති. ඒත් අපි හිතනවාට වඩා ගොඩක් දුරයි අපි ඒ English වලින්.
මේක අපේ සමාජය ඇතුළෙත් හරියට පිළිගැනෙන්නේ නෑ. මේ නිසා වැරදි මත, වැරදි දෘෂ්ටිවාද, සහ ගොඩක් ප්රශ්න, misunderstandings ඇති වෙලා තියෙනවා. මටම මේ නිසා නොයෙක් හේතු මත දඬුවම් විඳින්න වෙලා තියෙනවා.
ඉතින්, මේ ලිපිය මගේ පුද්ගලික ජීවිතේට ගොඩක් වැදගත්. මේක කියවන ඔයාලා ගොඩක් අය Sri Lankan English කතා කරන අය වෙන්න ඇති; ඔයාලටත් මේ වගේ අත්දැකීම් ඇති.
ලංකාවේ කෙනෙක්ට නම්, ඔයාට පුළුවන් වෙයි මෙච්චර කල් නොදැක්ක Sri Lankan English වල සියුම් තැන් තේරුම් ගන්න. පිටරට කෙනෙක් නම්, ලංකාවට ඇවිත් අමාරුවේ වැටෙන්න කලින් මේ ගැන හොඳ අවබෝධයක් ගන්න පුළුවන් වෙයි.
මගේ ''English'' ඉතිහාසය (My "English" Background) 📚
මම මගේ පොඩි කාලෙන් පටන් ගන්නම්. මම ආවේ English කතා කරන පසුබිමකින් නෙවෙයි. හැබැයි මට පොඩි වාසියක් තිබුනා: විශ්වාස කරන්න හෝ නොකරන්න, මට බ්රිතාන්යයේ ඉපදුණු නෑදෑ සහෝදරයෝ (Cousins) හිටියා.
එයාලා ලංකාවට එනකොට BBC TV show recordings වගේ දේවල් ගෙනාවා. මම ඒවාට මාර කැමති වුණා. හැබැයි අපේ ගෙදර TV එකක් තිබුනේ නැති කාලවලදී, අම්මා මට පොත් කියවලා දුන්නා—ඉංග්රීසි පොත් වගේම අනිත් පොතුත්. අවුරුදු 6 වෙනකොට මට තනියම කියවන්න පුළුවන් වුණා.
ඒ කාලේ ඉඳන් මම ඉගෙන ගත්තා. හැබැයි 6 වසර වෙනකම් මම ගියේ සිංහල මාධ්ය ඉස්කෝලෙකට. ඉතින් මට Sri Lankan English කතා කරන අය එක්ක ගැවසෙන්න විදියක් තිබුනේ නෑ.
5 වසරේ ශිෂ්යත්වෙ කාලේ, මට අමුතු අත්දැකීමකට මූණ දෙන්න වුණා. අපිට තිබුනා 'Dictations'—ඒ කියන්නේ Spelling Test එකට අපි ලංකාවේ කියන නම. මම ගොඩක් වෙලාවට 9/10 හෝ 10/10 ගත්තා. ඒත් එක දවසක්, මම හරි කියලා දැනගෙන හිටපු වචනයක් වැරදියි කියලා ලකුණු කරලා තිබුනා. මගේ යාලුවෙක් ඒක ටීචර්ට පෙන්නුවා.
පස්සේ තමයි මට තේරුනේ ප්රශ්නේ තිබුනේ මම "t" අකුර ලියපු විදිය කියලා. මම ඒක ලිව්වේ "†" වගේ. ටීචර් මට ගැහුවා මගේ උගුරට ලේ රහ දැනෙනකම්ම. එදා මම කාටවත් කිව්වේ නෑ. ඒත් මම දැනගෙන හිටියා මම නරක ශිෂ්යයෙක් නෙවෙයි කියලා. එයා කිව්වා ඒක ආයේ ආයේ ලියන්න කියලා, හැබැයි කොහොමද ලියන්න ඕන කියලා කියලා දුන්නේ නෑ. මම ලියන ලියන පාරට එයා ගැහුවා.
ගොඩක් කාලයක් මම හිතුවේ ඒක ලොකු අවුලක් කියලා. පස්සේ මට තේරුනා ඒක අවුලක් නෙවෙයි, ඒක "t" අකුර ලියන තවත් විදියක් විතරයි කියලා.
''Singlish'' එක්ක පළමු ගැටුම (First Contact with Singlish) 👊
කොහොමහරි මම ද්විතීයික අධ්යාපනයට (Secondary School) ගිහින් ඉංග්රීසි මාධ්යයෙන් ඉගෙන ගන්න ගත්තා. එදා තමයි මම මුලින්ම මේ "Sri Lankan English" කියන ජාතියට අත තිබ්බේ. මුල් දවස් ටිකේ මට මෙලෝ දෙයක් තේරුනේ නෑ.
ඒ වෙනකොට මට දැනුම තිබුනා. Talk show එකක් බැලුවොත් තේරුම් ගන්න පුළුවන්කම තිබුනා. ඒත් මෙයාලා කතා කරපු විදිය ("The way they spoke") මට අල්ලන්නම බැරි වුණා.
''Singlish'' ශබ්දකෝෂය: සුද්දා නා ගන්න තැන් (The Singlish Dictionary) 📖
දැන් අපි කතා කරමු උදාහරණ ගැන. මේ තියෙන්නේ සුද්දන්ට මැජික් වුනාට අපිට නෝමල් වචන සෙට් එක.
1. The "No?" Conundrum (neh?) 🤔
මේක මගේ Science Teacher (ගුරුතුමිය) ගේ වැඩක්. එයා හැම වාක්යයක් අන්තිමටම "no" කියනවා. නැත්නම් "no-ah... no" කියනවා. මම යාලුවෙක්ගෙන් ඇහුවම මිනිහා කිව්වේ ඒක "know" (දන්නවා නේද?) කියන එකලු.
ඒ කාලේ හැටියට ඒ පැහැදිලි කිරීම මට සෑහීමකට පත් වෙන්න පුළුවන් වුණා. මේකට කියන්නේ 'Folk Etymology' කියලා—ඒ කියන්නේ ඇත්ත හේතුව නොවුනත්, අහද්දී "එහෙම වෙන්න ඇති" කියලා හිතෙන පැහැදිලි කිරීම්. British අයත් "You know?" කියලා අහනවනේ.
ඒත් ඇත්ත කතාව මේකයි: මගේ ටීචර් කරේ "Calque" එකක්. ඒ කියන්නේ අපේ භාෂාවේ (සිංහල) වාක්ය රටාව කෙලින්ම ඉංග්රීසියට පරිවර්තනය කරන එක.
මේක සිංහල "නේද?" (neh?) කියන එකේ ආදේශකයක්.
- Sinhala: "අද රස්නෙයි, නේද?"
- Sri Lankan English: "It's hot today, no?"
අපි කරන්නේ "නේද?" කියන තැනට English වල තියෙන ලේසිම negative වචනේ ("no") ඔබන එක. අපි ඒකෙන් අහන්නේ "දන්නවද?" (know) කියලා නෙවෙයි; අපි බලාපොරොත්තු වෙන්නේ එකඟතාවයක් (Agreement). හරියට "නේද?" කියනවා වගේමයි.
2. Hotel (vs. Restaurant) 🏨
මේක නම් Classic. මටත් මේක තේරුම් ගන්න කාලයක් ගියා. අපිට "Hotel" එකක් කියන්නේ බඩ පුරවාගන්න තැනක් (මාතර බත් කඩේ). ඒත් ලංකාවෙන් එළියේ "Hotel" කියන්නේ නවතින තැනක් (Place to stay). අපි "Hotel" කියන ඒවට ලෝකේ කියන්නේ "Restaurant" හරි "Café" හරි.
3. Keep (vs. Put/Place) ✋
ඊළඟට මාව පිස්සු වට්ටපු වචනේ: "Keep". අපේ අය කියනවා "Keep it on the table" කියලා. ඇත්තටම "Keep" කියන්නේ දෙයක් තමන් ළඟ තියාගන්නවා (Possession) කියන එක. "Keep the change" (ඉතුරු සල්ලි තියාගන්න) වගේ.
ඒත් Sri Lankan English වල අපි "Keep" පාවිච්චි කරන්නේ "Place" (තියන්න) හෝ "Put" (දාන්න) කියන තේරුමෙන්. මට මතකයි කවුරුහරි "අද අපේ තාත්තා" සිංදු English වලට හරවලා තිබුනා. "අද අපේ තාත්තා ගෙදර ඇවිත් - දොරකඩ අඩිය තියයි" කියන එකට එයාලා කිව්වේ “Today our father came home and stamped his foot on the ground” නෙවෙයි, "Keep the foot on the floor" කියලා. Rhyme වෙන නිසා ඒක හරි කියලා අපි හිතුවා.
4. Cousin-Brother / Cousin-Sister 👫
ඊට පස්සේ මට සන්ජය කියලා යාලුවෙක් හම්බුනා. මිනිහා කිව්වේ "මගේ Cousin-sister පන්තියට එනවා" කියලා. එතකම් මම හිතන් හිටියේ "Cousin" කියන්නේ ගැහැණු පිරිමි භේදයක් නැති (Unisex) වචනයක් කියලා. පස්සේ මම කැනේඩියානු ජාතිකයෙක් එක්ක කතා කරද්දී මම "Cousin-brother" කිව්වම මිනිහා මගෙන් ප්රශ්න කළා. එතකොටයි මම දන්නේ මේක South Asian (දකුණු ආසියානු) දෙයක් මිසක් Global දෙයක් නෙවෙයි කියලා. ලෝකේ අනිත් අයට Cousin කියන්නේ Cousin විතරයි.
5. Current (Electricity) ⚡
"මචං Current ගියා!" South Asia වල "Current" කියන්නේ විදුලියට (Electricity). සුද්දෙක්ට "There is no current" කිව්වොත් එයා හිතන්නේ මේ වෙලාවේ ගලා යාමක් නෑ (Water current / Air current) වගේ දෙයක් ගැන වෙන්න ඇති. අපිට "Current නෑ" කියන්නේ "Power Cut" එකක් කියන එක.
6. Vegetables (Brinjal & Lady's Fingers) 🍆
මේ ලිස්ට් එක ගොඩක් දිගයි. ආතල්ම එක "Brinjal". ලෝකේ "Aubergine" හරි "Eggplant" හරි කියන එළවළුවට අපි කියන්නේ Brinjal. බණ්ඩක්කා වලට අපි කියන්නේ "Lady's Fingers". ලෝකේ ඒකට කියන්නේ "Okra".
7. Shorteats 🥟
මේක නම් ලංකාවටම ආවේණික දෙයක්. Rolls, Patties, Samosas, Cutlets... මේ ඔක්කොටම අපි කියන්නේ "Shorteats" කියලා. පිටරටවල මේවාට කියන්නේ "Snacks" කියලා. ඒත් අපේ "Shorteats" වල තියෙන ගැම්ම (සහ රහ) වෙන කොහෙවත් නෑ. ලංකාවට එනවා නම් අනිවාර්යයෙන් ට්රයි කරන්න ඕන දෙයක්.
8. Plain Tea / Plain Coffee ☕
මේක මට කියලා දුන්නේ තාත්තා. පොඩි කඩේකට ගිහින් "Tea" එකක් ඉල්ලුවොත් ලැබෙන්නේ කිරි තේ එකක්. මම කිරි බොන්නේ නැති නිසා මේක මට ප්රශ්නයක්. කහට තේ බොන්න ඕන නම් ඉල්ලන්න ඕන "Plain Tea" එකක්. Coffee වලටත් එහෙමයි.
9. Petrol Shed (Gas Station) ⛽
අපේ ගොඩක් අය මේක කියන්නේ "Shed" (ෂෙඩ්) කියලා 'z' සද්දෙත් එක්ක (Sed). මගේ සීයා කිව්වා 60/70 ගණන් වල ලංකාවෙත් මේවාට කිව්වේ "Gas Stations" කියලා (මොකද එතකොට කාර් දිව්වේ Gas වලින්). ඒත් දැන් අපි කියන්නේ "Petrol Shed" හරි "Filling Station" හරි. "Gas Station" කිව්වොත් ලංකාවේ කෙනෙක්ට තේරෙන්නේ නෑ.
10. Outstation 🚌
මම රස්සාවට ගියාම තමයි මේ වචනේ දැනගත්තේ. ලොක්කෙක්ට කෝල් කරාම Assistant කියනවා "Sir is Outstation" කියලා. ඒ කියන්නේ බොසා කොළඹින් පිට ගිහින්.
11. Batch Mate 🎓
මේක මට මුලින්ම ඇහුනේ මගේ ලොකු අම්මාගේ දුවගෙන්. එයා කැම්පස් ගිය මුල්ම කෙනා අපේ පවුලේ. එයාගේ යාලුවන්ට එයා කිව්වේ "Batchmates" කියලා. මම හිතුවා ඒක ඇත්ත English වචනයක් කියලා. බැලින්නම් ඒකත් ලංකාවේ එකක්. "එකම අවුරුද්දේ ඉගෙන ගන්න කෙනා" (Peer) කියන එකට අපි දාපු නම.
12. Pass Out (vs. Graduate) 🎓
අපි කැම්පස් එකෙන් "Pass out" වෙනවා. මුළු ලෝකෙම කැම්පස් එකෙන් "Graduate" වෙද්දී, අපි විතරක් "Pass out" වෙනවා. සුද්දෙක්ට "I passed out" කිව්වොත් ඌ හිතන්නේ ඔයා කලන්තේ දාලා වැටුනා (Fainted) කියලා. ඉතින් ලංකාවේ එකෙක් "I passed out in 2015" කිව්වම සුද්දා බය වෙන එක සාධාරණයි.
13. Ragging (Hazing) 😫
මේක බරපතල වචනයක්. ලංකාවේ කැම්පස් වල "Ragging" කියන්නේ නවක වදය. බ්රිතාන්යයේ හෝ ඇමෙරිකාවේ මේකට කියන්නේ "Hazing" හෝ "Initiation rituals" කියලා. වෙන රටවල "Ragging" කියන්නේ විහිළුවට කරන දෙයක් (Playful teasing). ඒත් ලංකාවේ "Ragging" කියන වචනේ පිටිපස්සේ තියෙන්නේ ඊට වඩා කළුවර අතීතයක්.
14. Going Down / Going Up 🗺️
"I'm going down." මේක ඇහුනම මට මුලින්ම හිතුනේ පල්ලෙහා තට්ටුවට යනවද කියලා. ඒත් Sri Lankan English වල "Going down" කියන්නේ දකුණට (Galle, Matara) යනවා කියන එක. "Going up" කියන්නේ නුවර පැත්තේ (Hill country) යනවා කියන එක. සිතියමේ හැටියට මේක හරියටම හරි (South is down), ඒත් සුද්දන්ට මේක තේරෙන්නේ නෑ.
15. Tuk-Tuk 🛺
ත්රීවීල් වලට අපි ආදරේට කියන්නේ "Tuk-Tuk" කියලා. තායිලන්තෙත් මේක පාවිච්චි වෙනවා. ඒකේ එංජිමෙන් එන "ටක-ටක" සද්දේ නිසා තමයි මේ නම හැදුනේ. ලංකාවට ආවොත් Tuk-tuk එකක යන්නම ඕන. ගාන කතා කරගෙන යන්න අමතක කරන්න එපා!
16. Today Morning / Yesterday Night 📅
English Teachers ලට හාට් ඇටෑක් හැදෙන තැන. අපි කියනවා "Today morning" (This morning වෙනුවට) සහ "Yesterday night" (Last night වෙනුවට). නිකන් හිතලා බලන්න: Yesterday afternoon කියන්න පුළුවන් නම්, Tomorrow morning කියන්න පුළුවන් නම්, ඇයි Yesterday night කියන්න බැරි? මම බ්රිතාන්ය ජාතිකයෙක් එක්ක වාද කළා "ඊයේ රෑ කියන්නේ Yesterday night නෙවෙයිද?" කියලා. ඇත්තටම අපේ ක්රමේ තමයි වඩා Logical.
17. Kottu Roti 🥘
මේක දෙමළ "Kothu" (කොටපු) කියන වචනෙන් ආපු එකක්. රොටි, එළවළු, බිත්තර, මස් දාලා තහඩුවක කොටලා හදන කෑමක්. ඒ සද්දේ කිලෝමීටර් ගාණකට ඇහෙනවා. කොත්තු නොකා ලංකාවෙන් යන්න එපා.
18. Aiyo 😩
Sri Lankan English වල තියෙන Versatile ම වචනේ. දුක, සතුට, තරහ, කලකිරීම... මේ ඕන එකකට "Aiyo" පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. "Aiyo, I forgot my keys!", "Aiyo, that's sad!". සුද්දොත් ලංකාවට ඇවිත් ටික දවසකින් "Aiyo" කියන්න පුරුදු වෙනවා.
19. Put (vs. Turn On) 💡
"Put the light." සුද්දෙක් අහයි "Light එක කොතනද තියන්න (Put) ඕන?" කියලා. අපිට "Put" කියන්නේ Switch on කරනවා කියන එක. Put the fan, Put the light.
20. Purse (Wallet) 👛
ලංකාවේ පිරිමි ළමයෙක්ට "Purse" එකක් තියෙන්න පුළුවන්. ඒක අවුලක් නෑ. ඒත් US වල "Purse" කියන්නේ ගෑණු ළමයි ගෙනියන Handbag එකට. ලංකාවේ පිරිමියෙක් "I lost my purse" කිව්වොත් ඇමෙරිකන් කාරයෙක් පුදුම වෙයි. ජාත්යන්තර වචනේ "Wallet".
21. Scheme (Housing Development) 🏘️
Standard English වල "Scheme" කියන්නේ කුමන්ත්රණයක් (Conspiracy/Plan) වගේ දෙයක්. ඒත් ලංකාවේ "Scheme" කියන්නේ නිවාස සංකීර්ණයක් (Housing scheme). "Nugegoda Housing Scheme" එකේ ඉන්නවා කිව්වට, එතන කුමන්ත්රණයක් නෑ.
මේවා වැරදිද? නෑ මචං! (These Aren't 'Mistakes') 🚫
මේ තියෙන්නේ Sri Lankan English වල පොඩි කොටසක් විතරයි. අපි බ්රිතාන්ය වචන තියාගෙන, සිංහල සහ දෙමළ වචන එකතු කරලා, අපේම අලුත් භාෂාවක් හදාගෙන තියෙනවා. අපි "Keep" එකෙන් වැඩ ගොඩක් ගන්නවා, "Current" එකෙන් ලයිට් පත්තු කරනවා, "Today morning" වගේ logically හරි වචන පාවිච්චි කරනවා.
වැදගත්ම දේ: මේවා වැරදි නෙවෙයි.
මේවා භාෂාව පරිණාමය (Evolution) වුණු විදිය. සංස්කෘතීන්, දේශගුණයන් සහ පසුබිම් එකතු වුනාම භාෂාව හැඩ ගැහෙන විදිය. Sri Lankan English කියන්නේ අපේ ඉතිහාසය, අපේ බහුභාෂාමය පසුබිම සහ අපි ලෝකය දකින විදිය එකතු වෙලා හැදුනු Valid English වර්ගයක්.
අන්තිම ටික (A Final Thought) 💭
To my fellow Sri Lankans: මේ ගැන ලජ්ජා වෙන්න එපා. ජාත්යන්තර වැඩ වලදී Standard English ඉගෙන ගන්න එක හොඳයි, ඒත් අපේ "Local Flavour" එක ගැන අවුල් ගන්න එපා. ඔයා "Today morning" කිව්වොත්, ඒකෙන් ඔයාගේ අනන්යතාවය පේනවා.
To visitors and foreigners: අපි කතා කරන විදිය තේරෙන්නේ නැත්නම්, අහන්න. අපි කියලා දෙන්නම්. Kottu කන්න, Shorteats කන්න, දකුණට (Down) යන්න, Tuk-tuk එකක යන්න. භාෂාව වගේම අපේ සංස්කෘතියත් විඳින්න.
අන්තිමට, ලංකාවේ කෙනෙක් කිව්වොත් එයා "Passed out" වුණා කියලා, Ambulance එකකට කතා කරන්න එපා. එයාට Congratulations කියන්න.
එක දෙයක් කියන්නම්: අපි අනිත් අය English කතා කරන විදියට හිනා වෙන එක නවත්තමු. කාට හරි තමන්ට කියන්න ඕන දේ පැහැදිලිව කියන්න පුළුවන් නම්, ව්යාකරණ පොතේ නීති අදාල නෑ. අපේ English Valid. හැමෝගෙම English Valid.
එහෙනම්, ලිපිය කියෙව්වාට ස්තූතියි. 🥃