ඇයි Scientists ලා Tech Giants ලට වෛර කරන්නේ? (Why Scientists Hate Tech Giants)
"ඇත්ත දියුණුව—අර නොබෙල් ත්යාග වගේ දිනන දියුණුව (True Progress)—ඇති වෙන්නේ, අපිට හීන දකින්න ධෛර්යය (Courage to dream) සහ ඒ හීන වල ගණන් හිලව් හදන්න විනයක් (Discipline to do the math) තියෙනකොට විතරයි."
මම අද මේක ලියන්න ගත්තේ මගේ බඩේ "Butterflies" දුවනවා වගේ හැඟීමකින්. දන්නවනේ අර ලොකු දෙයක් කරන්න යද්දී දැනෙන ගැස්ම?
මම කොළඹ අහස උසට බිල්ඩින් තියෙන මුදලාලි කෙනෙක් (Tycoon) නෙවෙයි. මම ශිෂ්යයෙක්. මම තාම University එකේ ඉගෙන ගනිමින්, අනාගතේ ව්යවසායකයෙක් (Entrepreneur) වෙන්න හීන දකින කොල්ලෙක්. 🎓
මට හැමතිස්සෙම ලෝකේ පැති දෙකකින් කෑ ගහනවා වගේ දැනෙනවා.
එක පැත්තකින්, මම විද්යාවට (Science) ආදරෙයි. මම විශ්වාස කරනවා මේ විශ්වයේ පරම සත්යය විද්යාව කියලා. අපි කැමති වුනත් නැතත් ගුරුත්වාකර්ෂණය අපිව බිමට අදිනවා වගේ සීන් එකක් ඒක.
අනිත් පැත්තෙන්, මට පිස්සු ආසාවක් තියෙනවා අලුත් දේවල් ගොඩනගන්න (Build). මට ඕන Startup එකක් පටන් ගන්න. මට ඕන අනාගතයේ කොටස්කාරයෙක් වෙන්න.
අන්න එතනදී තමයි ප්රශ්නේ පටන් ගන්නේ.
යෝධයින්ගේ ගැටුම (The Clash of the Titans) ⚔️
අපි හැදුනේ Elon Musk, Sam Altman වගේ "Tech Giants" ලා දිහා බලාගෙන. ඒ මිනිස්සු අපිට මැජික් කාරයෝ වගේ වුණා. මාරක හීන—අඟහරු ජනාවාස, මොළේට චිප්ස් (Brain chips)—වගේ දේවල් එයාලා පොරොන්දු වුණා.
ඒත් ළඟදී මට නෝට් වුනා අමුතු දෙයක්. මම ගරු කරන බුද්ධිමතුන්—සිරා Scientists ලා, Professors ලා—මේ Tech Giants ලා ගැන ඉන්නේ මාර තරහකින්.
මුලදී මම හිතුවේ Scientists ලා නිකන් වයසක ක්රෝධ කාරයෝ (Grumpy) කියලා. "ඇයි මුන් දියුණුවට අකමැති? මුන්ට ඉරිසියා ඇති" කියලා මම හිතුවා.
ඒත් මම ලොකු වෙද්දී, මම තව ටිකක් හාරලා බැලුවා. මම දැක්කා Neil deGrasse Tyson සහ Adam Becker ගේ සාකච්ඡාවක්. ඒක නිකන් මගේ ඔලුවට අයිස් වතුර බාල්දියක් හැලුවා වගේ වුණා. 🥶
එයාලා කිව්වේ, "අඟහරු වල පදිංචි වෙනවා කියන්නේ නිකන් 'අමාරු වැඩක්' (Hard challenge) නෙවෙයි; ඒක විකිරණ පිරුණු, පස් පවා විස වුනු අපායසහගත වැඩක්" කියලා. Graph එකක් උඩට ගියාට තාක්ෂණය නිකන්ම මැජික් වගේ දියුණු වෙන්නේ නෑ.
මට ආවා භයානක ප්රශ්නයක්: මට තෝරාගැනීමක් කරන්න වෙනවද?
මම Risk ගන්නේ නැති "බෝරින්" Scientist කෙනෙක් වෙන්න ඕනද? නැත්නම් යථාර්ථය අමතක කරලා හීන විකුණන "පිස්සු" Entrepreneur කෙනෙක් වෙන්න ඕනද?
ඉටි පියාපත් සහ විද්යාඥයා (The Man with the Wax Wings) 🧚♂️
මේක තේරුම් ගන්න මම මගේ ඔලුවේ පොඩි කතාවක් හදාගත්තා. හිතන්න 19 වැනි සියවසේ කන්දක් උඩ මිනිස්සු දෙන්නෙක් ඉන්නවා. දෙන්නටම ඕන පියාඹන්න.
- රසායන විද්යාඥයා (The Scientist/Chemist): එයා කියනවා, "මචං, උඹේ බරයි, හුළඟේ වේගයයි එක්ක බැලුවම, ඔය ඉටි පියාපත් දාගෙන පැන්නොත් උඹ මැරෙයි." එයා පියාඹන්න අකමැති නෑ; එයා ට්රයි කරන්නේ ඇත්තටම වැඩ කරන Aeroplane එකක් හදන්න.
- ව්යවසායකයා (The Dogmatic Entrepreneur/Alchemist): මූ හදාගෙන ඉටි වලින් පියාපත් දෙකක්. ඌ කෑ ගහනවා "මට විශ්වාසයි මට පියාඹන්න පුළුවන් (I believe I can fly)!" කියලා. ඌ පනිනවා. වාසනාවට හුළඟක් ආවොත් පොඩ්ඩක් යයි. හැබැයි ඉර එළියට ඉටි දියවෙලා ඌ බිම වැටිලා මැරෙනවා.
අර Scientist ඌට අනතුරු අඟවද්දී, අරූ කිව්වේ "උඹට Vision එකක් නෑ. උඹ Pessimist කෙනෙක්" කියලා.
මට තේරුණා අද ඉන්න Tech Giants ලා ගොඩක් වෙලාවට අර Alchemist වගේ කියලා. එයාලා යන්නේ "Story" එක පස්සේ.
ලොකුම බොරුව: "High Risk, High Reward" 🎲
අපිට උගන්නලා තියෙන්නේ "ලොකු රිස්ක් එකක් ගත්තොත් ලොකු ප්රතිඵලයක් Enawa" කියලා. "Move fast and break things" කියලා.
ඒත් විද්යාත්මකව ඒක ඇත්තද?
මේක නිකන් Survivorship Bias එකක්. අපි දකින්නේ කන්දෙන් පැනලා බේරුණු එක Billionaire කෙනෙක් දිහා විතරයි. "දැක්කනේ? කන්දෙන් පනින එක මරු Business Strategy එකක්!" අපි දකින්නේ නෑ කන්ද යට කුඩු වෙලා ගියපු අනිත් 10,000 දෙනාගේ මළකඳන්.
Risk කියන්නේ මැජික් කූරක් නෙවෙයි. Safety Rails කඩලා දාන එක "වැඩ්ඩෙක්" වීම නෙවෙයි; ඒක නිකන්ම ගොන් වැඩක්.
මැද මාවත: The "Scientific Entrepreneur" 🧠⚖️
ඉතින් මම හිර වුණා. මට ඕන නෑ "Snake Oil" විකුණන බොරුකාරයෙක් වෙන්න.
එතකොට තමයි මම දැක්කේ Sir Demis Hassabis ව.
Demis කියන්නේ Google DeepMind එකේ Founder. එයා සාර්ථක ව්යවසායකයෙක්. හැබැයි එයා Scientist කෙනෙක්. එයා සල්ලි පස්සේ දුවලා බාල බඩු (Products) එළියට දැම්මේ නෑ. එයා අවුරුදු ගාණක් අරගෙන හැදුවා AlphaFold. ඒකෙන් ප්රෝටීන වල හැඩය (Protein Folding) හොයන්න පුළුවන් වුණා.
එයා Expert ලාව ignore කරලා නෙවෙයි වැඩේ කළේ; එයාම Expert කෙනෙක් වුණා. එයා Biology වලට ගරු කළා. ප්රතිඵලය? එයා පොහොසත් වුණා විතරක් නෙවෙයි; එයාට රසායන විද්යාවට නොබෙල් ත්යාගය (Nobel Prize) හම්බුනා. 🏆
එයා ඔප්පු කළා අපිට "Fun" සහ "Correct" කියන දෙකම වෙන්න පුළුවන් කියලා.
මගේ පාර (My Path Forward) 🛣️
ශිෂ්යයෙක් විදියට මට මේක මාර සහනයක්. මට බොරු Hype පස්සේ යන්න ඕන නෑ. මට නොදන්න දේවල් දන්නවා වගේ රඟපාන්න ඕන නෑ.
මට පුළුවන් කාලය අරගෙන මූලික දේවල් (Fundamentals) ඉගෙන ගන්න. මට පුළුවන් "ලස්සන" දේවල් විතරක් නෙවෙයි, "ඇත්ත" (True) දේවල් ගොඩනගන්න.
Scientists ලා Builders ලට වෛර කරනවා නෙවෙයි මචං. එයාලා කියන්නේ මුළු මනුෂ්ය වර්ගයාම අරගෙන කන්දෙන් පනින්න කලින්, පොඩ්ඩක් පැරෂුට් එකේ ගණන් හිලව් (The Math) ටික බලන්න කියලා විතරයි.
ගමන පටන් ගන්න මට, ඒක රත්තරන් වටින උපදෙසක්. 🥃